Rewolucja w VAT? 7 zmian, na które podatnicy powinni zwrócić uwagę

Nowelizacja ustawy o VAT z 4 września 2026 r., opublikowana w Dz.U. z 2026 r. poz. 1270, wprowadza szeroki pakiet zmian w zakresie podatku od towarów i usług.

Nie wszystkie nowe regulacje będą miały takie samo znaczenie dla przedsiębiorców. Część z nich może jednak istotnie wpłynąć na codzienne rozliczenia VAT, procesy księgowe, współpracę z kontrahentami oraz sposób zarządzania ryzykiem podatkowym.

Poniżej przedstawiamy siedem obszarów, na które warto zwrócić szczególną uwagę.

1. Nowa instytucja składu VAT

Jedną z najważniejszych nowości jest wprowadzenie instytucji składu VAT.

W określonym obrocie towarowym możliwe będzie zastosowanie stawki 0% VAT oraz przesunięcie ekonomicznego ciężaru rozliczenia podatku do momentu zakończenia odpowiedniej procedury.

Rozwiązanie może mieć istotne znaczenie z perspektywy płynności finansowej przedsiębiorstw i powinno zostać przeanalizowane w szczególności przez podmioty uczestniczące w rozbudowanych łańcuchach dostaw.

2. Odpowiedzialność solidarna również za usługi

Jedną z najbardziej istotnych zmian jest rozszerzenie odpowiedzialności solidarnej na określone usługi.

Nowe regulacje mogą powodować dodatkowe ryzyka po stronie nabywców m.in. usług IT, księgowych, doradczych, reklamowych oraz administracyjnych.

W praktyce oznacza to wzrost znaczenia procedur weryfikacji kontrahentów. Zmiana może mieć znaczenie nie tylko dla bieżącej współpracy z dostawcami usług, ale również przy podatkowym due diligence oraz transakcjach zakupu spółek.

3. Zmiany w obowiązkowym split payment

Nowelizacja obejmuje również mechanizm podzielonej płatności (MPP).

Zmiana klasyfikacji towarów wskazanych w załączniku nr 15 do ustawy o VAT może oznaczać konieczność ponownego określenia, które transakcje podlegają obowiązkowemu split payment.

Przedsiębiorcy powinni zatem przeanalizować nie tylko obowiązujące procedury wewnętrzne, ale również ustawienia systemów fakturowania, księgowania i realizacji płatności.

4. Zmiany w rozliczaniu importu

Nowelizacja przewiduje również zmiany dotyczące rozliczania importu.

Wprowadzane są ułatwienia dla importerów korzystających z uproszczeń celnych, a także zmiany w zakresie zasad naliczania odsetek.

Dla przedsiębiorców prowadzących regularny obrót importowy może to wymagać ponownej analizy procedur celnych oraz sposobu rozliczania VAT związanego z importem towarów.

5. WNT środków transportu

Zmiany dotyczą również wewnątrzwspólnotowego nabycia środków transportu.

Część dotychczasowych obowiązków płatniczych zostanie uproszczona, a jednocześnie zmienią się zasady raportowania takich transakcji.

Podmioty dokonujące tego rodzaju nabyć powinny zweryfikować swoje procedury rozliczeniowe i sprawozdawcze.

6. Rolnicy prowadzący wspólne gospodarstwo

Nowelizacja wprowadza również zmiany dotyczące rolników prowadzących wspólne gospodarstwo rolne.

Uzyskają oni możliwość posiadania odrębnego statusu podatnika VAT. Jednocześnie będzie się to wiązało z dodatkowymi obowiązkami ewidencyjnymi i rozliczeniowymi.

7. Nadużycie prawa i sankcje VAT

Istotne zmiany dotyczą również regulacji związanych z nadużyciem prawa oraz sankcjami VAT.

Nowelizacja obejmuje m.in.:

• przesłanki odmowy prawa do odliczenia VAT,
• wyłączenia ochrony związanej ze stosowaniem mechanizmu podzielonej płatności,
• zasady nakładania dodatkowego zobowiązania podatkowego.

W praktyce zmiany te mogą mieć bezpośrednie znaczenie dla oceny bezpieczeństwa przyjmowanych modeli rozliczeń i stosowanych procedur podatkowych.

Co oznaczają zmiany dla przedsiębiorców?

Z perspektywy praktycznej szczególnej uwagi wymagają przede wszystkim trzy obszary.

Pierwszym jest weryfikacja kontrahentów i zarządzanie ryzykiem odpowiedzialności solidarnej, zwłaszcza w przypadku nabywania usług objętych nowymi regulacjami.

Drugim jest aktualizacja procedur oraz systemów księgowych i płatniczych w zakresie MPP. Sama zmiana klasyfikacji towarów może bowiem powodować konieczność ponownego przypisania odpowiednich zasad płatności do poszczególnych transakcji.

Trzecim obszarem jest ponowna ocena bezpieczeństwa rozliczeń VAT w świetle nowych regulacji dotyczących nadużycia prawa i sankcji podatkowych.

Nowelizacja wprowadza zarówno nowe rozwiązania i uproszczenia, jak i kolejne obszary ryzyka, które przedsiębiorcy powinni uwzględnić w swoich procedurach podatkowych.

Warto już teraz przeanalizować, które ze zmian będą miały bezpośrednie znaczenie dla konkretnego modelu działalności.